Fransa: Lise Ͷğrencileri hareketine yͶnelik şiddetli baskı
2026 yılının Eylül ortasından ve Val-de-Marne’daki Saint-Exupéry Lisesi’nin işgalinden bu yana, lise ve üniversite öğrencileri Fransa’nın her yerinde harekete geçiyor. Talepleri basit: daha iyi öğrenim koşulları ve kamu eğitimine daha fazla kaynak ayrılması. Şu ana kadar hükümetin tepkisi, ulusal ve uluslararası hukuku hiçe sayarak harekete yönelik şiddetli bir baskı şeklinde olmuştur.
Paris, Cenevre, 9 Ekim 2026. Liselerde “abluka” hareketi – bir eğitim kurumunun girişlerine erişimi engellemek veya kontrol etmekten ibaret olan toplu eylem biçimi – Fransa’da giderek yaygınlaşıyor. Harekete geçen lise öğrencileri eğitim haklarını talep ediyor: öğretmenler, daha az kalabalık sınıflar veya uygun okul binaları istiyorlar.
“Bu Fransız gençliğin talepleri meşrudur. Hükümet onları dinlemeli ve taleplerine yanıt vermelidir,” diyor FIDH Başkanı Alexis Deswaef. “Polisin rolü, kamu özgürlüklerini ve herkesin, özellikle de çocukların güvenliğini korumaktır. Polis’in, çocukları sakat bırakıp yüzlerini deforme etmeye bile göz yumarak, bu demokratik protesto hareketini şiddetle bastırmak için hareket ettiğini dehşetle gözlemliyoruz.”
Uluslararası İnsan Hakları Federasyonu (FIDH) ve Dünya İşkence Karşıtı Örgütü (OMCT) ortaklığıyla kurulan İnsan Hakları Savunucularının Korunması Gözlemevi, ve İnsan Hakları Birliği (LDH), çoğu reşit olmayan eyleme katılan öğrencilerin maruz kaldığı polis ve yargı baskısını kınıyor ve Eylül 2025’te yayınlanan “Fransa: Gerileyen Demokrasi” başlıklı ortak raporla yapılan uyarıya paralel olarak, Fransız yetkilileri gösteri yapma hakkına saygı göstermeye çağırıyor.
Fransa, son birkaç yıldır sosyal hareketler sırasında özgürlükleri kısıtlayan düzeni sağlama uygulamalarına başvurması nedeniyle uluslararası kuruluşlar tarafından düzenli olarak eleştirilmektedir. 4 Ekim 2026’da, Birleşmiş Milletler Örgütlenme Özgürlüğü ve Barışçıl Toplanma Özgürlüğü Özel Raportörü, lise öğrencilerinin eylemleri kapsamında tüm göstericilerin fiziksel bütünlüğüne saygı gösterilmesi için Fransız yetkililere bir kez daha çağrıda bulundu. 9 Ekim’de Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Yüksek Komiserliği, Fransa’daki gösterilerle ilgili olayları “endişeyle” takip ettiğini açıkladı.
Öte yandan, LDH gözlemcileri, basın özgürlüğü ve bilgi edinme hakkı hiçe sayılarak, eylemleri haber yapan gazetecilere yönelik doğrudan saldırılar olduğunu tespit ettiler. 6 Ekim’deki gösteride, gözlemciler de kendilerine doğru atılan el bombalarıyla hedef alındı; bu da onların doğrudan hedef alındığını göstermektedir.
“İşlerini yapan gazetecilere ve bağımsız gözlemcilere (Birleşmiş Milletler’in 37. Gözlem Raporu, Venedik Komisyonu ve Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı-AGİT’in tanımladığı anlamıyla) saldırıldığında, tüm demokratik setler yıkılır. Çocuklara, bizim çocuklarımıza saldırıldığında tüm ahlaki setler yıkılır,” diyor İnsan Hakları Birliği (LDH) Başkanı Nathalie Tehio. “Yıllardır tekrarladığımız gibi, emniyet doktrininin tamamı gözden geçirilmelidir. Bu trajediler önlenebilirdi. LDH ayrıca, toplumsal hareketlerin ‘kentsel şiddet’ olarak nitelendirilerek suç sayılmasını kınamaktadır; bu durum, yalnızca baskıcı bir tepkiye yol açmaktadır.”
Çocuklara karşı savaş silahları
Kolluk kuvvetleri tarafından neden olunan ağır yaralanma vakalarının sayısı giderek artmaktadır. Bu hareketin “Dördüncü Aşaması”nın ertesi günü, ifade özgürlüğü ve barışçıl gösteri yapma özgürlüğünün, Fransız Anayasası, İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi (19. ve 20. maddeler), Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi (AİHS) (10. ve 11. maddeler) ve Birleşmiş Milletler Çocuk Hakları Sözleşmesi (ÇHS) tarafından güvence altına alınmış temel özgürlükler olduğunu hatırlamak hayati önem taşımaktadır; ÇHS’nin 15. maddesi, çocuğun barışçıl toplanma özgürlüğü hakkını güvence altına almaktadır. Ayrıca, Birleşmiş Milletler İşkenceye Karşı Komite, Nisan 2025’te polisin aşırı güç kullanımı konusunda uyarıda bulunmuştur.
Polis baskısına ilişkin endişe verici tanıklıklar giderek artıyor: copla dövülen ve göz yaşartıcı gazla saldırıya uğrayan çocuklar, kolluk kuvvetleri tarafından işlenen acımasız zulümler, bir 4x4 aracının gençlere kasten çarpmak için kullanılması, savaş silahlarının kullanımıyla bağlantılı sakatlamalar… Devlet, yaralanmaların genellikle geri dönüşümsüz olduğu “ölümcül olmayan” silahlarla donatılmış düzeni koruma birimleri görevlendiriyor: 1 Ekim’de, Tours’ta (Centre-Val de Loire bölgesi) 16 yaşındaki bir genç gösterici, savunma topu atarından (LBD) atılan bir mermiyle gözünü kaybetti; 5 Ekim’de ise Lens’te (Pas-de-Calais) 15 yaşındaki başka bir genç göstericinin eli, EF-SON saldırı el bombası nedeniyle koparıldı. Bakanın tek tepkisi, bu el bombasının kullanımının askıya alınması oldu; üstelik bu karar sadece lise öğrencilerine yönelikti. Oysa tüm saldırı el bombaları, tıpkı kalabalığı dağıtmaya yönelik olanlar gibi, sakat bırakıcı niteliktedir. Uluslararası hukuk, protesto kalabalıklarının kontrolünde bu silahların (Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin 2. ve 3. maddeleri) ve LBD’lerin kullanımını sıkı bir şekilde düzenlemektedir.
Rakamlarla baskı
7 Ekim 2026 itibarıyla, 6.629 kişi gözaltına alınmış ve %87’si çocuk olan 5.000’den fazla kişi gözaltında tutulmuştur. Bu rakamlar, Fransa’daki diğer krizlerle karşılaştırılarak değerlendirilmelidir. 2018-2019 yıllarında yaşanan Sarı Yelekler hareketi, bir yıllık süre içinde 6.730 kişinin gözaltına alınmasına yol açtı. 2016’daki iş kanunu protestoları 690 kişinin gözaltına alınmasına, 2006’daki ilk iş sözleşmesi (CPE) protestoları ise 250 kişinin gözaltına alınmasına neden oldu.
Bu baskı, Fransa’da toplumsal hareketlere yönelik artan baskıların belgelenmiş bir bağlamında yer almaktadır. Lise ve üniversite öğrencileri, fiziksel bütünlükleri ve güvenlikleri konusunda endişe duymadan harekete geçebilmeli ve gösteri yapabilmelidir. Oysa hükümet, onları baştan itibaren suçlu muamelesi yapmayı tercih etti ve onlara, düzeni korumaya yönelik birimlerden (Cumhuriyet Güvenlik Birlikleri - CRS veya mobil jandarmalar) ziyade, gözaltı konusunda uzmanlaşmış polis birimleri, örneğin Bac (Suçla Mücadele Tugayı) gibi birimleri gönderdi.
Bu nedenle Gözlemevi (FIDH-OMCT) ve LDH, Fransız hükümetini aşağıdakileri yapmaya çağırmaktadır:
Uluslararası Çocuk Hakları Sözleşmesi uyarınca, çocukları özel koruma gerektiren belirli haklara sahip bireyler olarak sistematik bir şekilde ele almak;
hem İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi’nin (19. ve 20. maddeler) hem de Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin (10. ve 11. maddeler) koruduğu ifade özgürlüğü ve barışçıl toplanma özgürlüğü gibi temel özgürlükleri güvence altına almasını ve özellikle haklarını kullanan göstericilerin, özellikle de reşit olmayanların suçlu muamelesi görmesini önlemesini;
her koşulda, özellikle de reşit olmayanlara karşı, güç kullanımının kesinlikle gerekli ve orantılı olmasını sağlamak;
gerçekleri ortaya çıkarmak amacıyla, yasadışı veya orantısız güç kullanımı iddialarının tümünün bağımsız ve tarafsız bir soruşturmaya tabi tutulmasını sağlamak;
uluslararası hukuk anlamında barışçıl muhalefetin ifade özgürlüğünü korumak amacıyla, sakat bırakıcı silahları yasaklamak ve protesto kalabalığının yönetilmesine ilişkin doktrini yeniden düzenlemek.
Uluslararası İnsan Hakları Federasyonu
Fédération internationale pour les droits humains
10 Ekim 2026








